क्रिडा

अटल क्रीडा महोत्सवाचे नियोजन झाले; राज्याच्या कला-क्रीडा स्पर्धा मात्र दुर्लक्षित?

PAT, CTET आणि क्रीडा स्पर्धांचा तिहेरी ताण! शिक्षकांच्या भविष्याचा विचार कोण करणार? विद्यार्थ्यांच्या विकासासाठी स्पर्धा की पदाधिकाऱ्यांच्या भाषणांची हौस?

गोंदिया :-  विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कला व क्रीडा स्पर्धा निश्चितच महत्त्वाच्या आहेत. मात्र विद्यार्थ्यांच्या विकासाच्या नावाखाली स्पर्धांचे आयोजन करताना शिक्षकांवरील कामाचा ताण, विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान, बालकांची सुरक्षितता आणि जिल्ह्याची आर्थिक परिस्थिती यांचाही विचार होणे आवश्यक आहे. गोंदिया जिल्हा परिषद शिक्षण विभागाने अटल क्रीडा व सांस्कृतिक महोत्सवाचे नियोजन जाहीर केले असले, तरी या नियोजनामुळे अनेक प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.

गोंदिया जिल्हा परिषदेच्या शिक्षण विभागाने १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पत्र निर्गमित करून अटल क्रीडा व सांस्कृतिक महोत्सव २०२६-२७ चे नियोजन जाहीर केले आहे. त्यानुसार १ ते १० डिसेंबरदरम्यान केंद्रस्तरीय, ११ ते २४ डिसेंबरदरम्यान तालुकास्तरीय आणि २५ डिसेंबरपासून जिल्हास्तरीय स्पर्धांचे आयोजन करण्यात येणार आहे. जिल्ह्यातील आठ तालुक्यांमधील ८५ केंद्रांवर या स्पर्धा आयोजित करण्याचे नियोजन आहे.

PAT परीक्षा की क्रीडा स्पर्धा? शिक्षकांसमोर दुहेरी जबाबदारी!

शाळांमध्ये ५ डिसेंबर २०२६ पर्यंत PAT (पायाभूत अध्ययन क्षमता चाचणी) परीक्षा आयोजित होणार आहेत. विद्यार्थ्यांची परीक्षापूर्व तयारी, सराव, अध्ययन निष्पत्तींची पूर्तता आणि परीक्षा आयोजन ही महत्त्वाची कामे शिक्षकांसमोर आहेत. अशा परिस्थितीत १ डिसेंबरपासूनच अटल क्रीडा महोत्सवाच्या केंद्रस्तरीय स्पर्धा सुरू करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.

एकीकडे विद्यार्थ्यांना PAT परीक्षेसाठी तयार करायचे, तर दुसरीकडे क्रीडा स्पर्धांसाठी विद्यार्थ्यांची निवड, सराव, आयोजन, मैदानाची व्यवस्था आणि प्रशासकीय कामे करायची, अशी दुहेरी जबाबदारी शिक्षकांवर येणार आहे. विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन प्रक्रियेवर याचा परिणाम होणार नाही का? परीक्षेचे नियोजन करताना क्रीडा स्पर्धांच्या तारखांचा विचार करण्यात आला आहे का?

१३ डिसेंबरला CTET परीक्षा; शिक्षकांच्या भविष्याचा प्रश्न ऐरणीवर!

शिक्षकांसाठी आणखी एक अत्यंत महत्त्वाची बाब म्हणजे १३ डिसेंबर २०२६ रोजी होणारी CTET परीक्षा. अनेक शिक्षकांसाठी ही परीक्षा केवळ पात्रता परीक्षा नसून त्यांच्या व्यावसायिक भविष्याशी आणि सेवासुरक्षिततेशी संबंधित महत्त्वाचा विषय आहे. नोकरीच्या सुरक्षिततेबाबत निर्माण झालेली चिंता आणि भविष्यातील पात्रतेचा प्रश्न यामुळे अनेक शिक्षक या परीक्षेच्या तयारीला प्राधान्य देत आहेत.

अशा परिस्थितीत शिक्षकांना अभ्यासासाठी पुरेसा वेळ आणि मानसिक शांतता मिळणे अपेक्षित आहे. मात्र डिसेंबर महिन्यात केंद्रस्तरीय व तालुकास्तरीय क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन, विद्यार्थ्यांचा सराव आणि इतर प्रशासकीय जबाबदाऱ्या यामुळे शिक्षकांच्या CTET परीक्षेच्या तयारीवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

शिक्षकांच्या स्वतःच्या भविष्याचा प्रश्न महत्त्वाचा असताना त्यांच्या वैयक्तिक परीक्षेच्या तयारीचा विचार शिक्षण विभागाने करायला नको का? शिक्षक हा केवळ शासकीय उपक्रम राबविणारा घटक नसून त्यालाही स्वतःचे भविष्य सुरक्षित करण्यासाठी अभ्यासाची संधी मिळणे आवश्यक आहे.

प्राथमिक विद्यार्थ्यांसाठी कबड्डी-खो-खो; सुरक्षिततेचे काय?

गोंदिया जिल्हा परिषदेच्या अटल क्रीडा महोत्सवासाठी मागील वर्षाची नियमावली यावर्षीही लागू राहणार असल्याचे पत्रात नमूद आहे. मात्र महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण संचालनालयाच्या ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या शालेय कला व क्रीडा स्पर्धांच्या नियमावलीनुसार इयत्ता तिसरी ते पाचवीच्या प्राथमिक गटासाठी कबड्डी व खो-खोचा समावेश नाही. हे खेळ केवळ इयत्ता सहावी ते आठवीच्या उच्च प्राथमिक गटासाठी निश्चित करण्यात आले आहेत.

जिल्ह्याच्या अटल महोत्सवात प्राथमिक गटासाठीही कबड्डी व खो-खो स्पर्धांचा समावेश असल्याचा मुद्दा समोर येत आहे. कमी वयातील विद्यार्थ्यांसाठी शारीरिक संपर्क असलेल्या या खेळांचे आयोजन करताना वयोगट, प्रशिक्षित पंच, आवश्यक खबरदारी आणि सुरक्षिततेचे निकष कोणते असणार? राज्याच्या नियमावलीत प्राथमिक गटासाठी नसलेल्या खेळांचा जिल्हास्तरावर समावेश करण्यामागील भूमिका काय? याबाबत शिक्षण विभागाने स्पष्टीकरण देणे आवश्यक आहे.

राज्य शासनाच्या स्वतंत्र कला-क्रीडा स्पर्धांचे काय?

महाराष्ट्र प्राथमिक शिक्षण संचालनालयाने ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी स्वतंत्र आदेश काढून राज्यभरातील शासकीय, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या तसेच खासगी अनुदानित शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी शालेय कला व क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन करण्याचे निर्देश दिले आहेत.

या स्पर्धांसाठी केंद्रस्तर ७ ते १३ डिसेंबर, तालुकास्तर २८ डिसेंबर ते ३ जानेवारी आणि जिल्हास्तर ११ ते २० जानेवारी असे वेळापत्रक निश्चित करण्यात आले आहे. समग्र शिक्षा अंतर्गत निधी उपलब्धतेनुसार आर्थिक तरतूद करण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.

मात्र गोंदिया जिल्हा परिषदेने अटल महोत्सवाचे नियोजन जाहीर केले असले, तरी संचालनालयाच्या स्वतंत्र आदेशानुसार होणाऱ्या शालेय कला व क्रीडा स्पर्धांबाबत अद्याप स्वतंत्र जिल्हास्तरीय नियोजन किंवा अंमलबजावणीच्या सूचना समोर आलेल्या नाहीत. त्यामुळे राज्य शासनाच्या स्वतंत्र उपक्रमाचे गोंदिया जिल्ह्यात काय होणार, हा प्रश्न उपस्थित होत आहे.

विद्यार्थ्यांच्या विकासासाठी स्पर्धा की पदाधिकाऱ्यांच्या भाषणांची हौस?

शालेय क्रीडा महोत्सव हा विद्यार्थ्यांच्या आनंदासाठी, उत्साहासाठी आणि क्रीडा कौशल्याच्या विकासासाठी असतो. मात्र अशा कार्यक्रमांमध्ये अनेकदा उद्घाटन, पाहुण्यांचे स्वागत, सत्कार समारंभ आणि पदाधिकाऱ्यांची लांबलचक भाषणे यांनाच अधिक महत्त्व दिले जाते. परिणामी, ज्या विद्यार्थ्यांसाठी महोत्सव आयोजित केला जातो, त्याच लहान विद्यार्थ्यांना तासन्तास एका जागी बसून भाषणे ऐकावी लागतात.

कधी उन्हात, तर कधी सभागृहात लहान बालकांना दीर्घकाळ बसवून ठेवले जाते. त्यांच्या वयाचा, शारीरिक सहनशक्तीचा आणि मानसिक स्वास्थ्याचा विचार होणार की नाही? खेळण्यासाठी आणि आनंद घेण्यासाठी आलेल्या विद्यार्थ्यांचा मौल्यवान वेळ भाषणे आणि औपचारिक कार्यक्रमांमध्ये खर्च होणे कितपत योग्य आहे?

क्रीडा महोत्सवात भाषणांपेक्षा खेळांना, सत्कारांपेक्षा विद्यार्थ्यांच्या सहभागाला आणि दिखाव्यापेक्षा विद्यार्थ्यांच्या आनंदाला प्राधान्य मिळायला नको का? उद्घाटन व समारोपाचे कार्यक्रम कमीत कमी वेळेत आणि साधेपणाने आयोजित करून विद्यार्थ्यांना जास्तीत जास्त वेळ खेळण्यासाठी उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे.

दुष्काळग्रस्त जिल्ह्यात महोत्सव साधेपणाने होणार का?

जिल्ह्याची दुष्काळग्रस्त परिस्थिती लक्षात घेता अटल क्रीडा व सांस्कृतिक महोत्सवाच्या आयोजनावर होणाऱ्या खर्चाबाबतही प्रश्न उपस्थित होत आहेत. विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना आणि क्रीडा कौशल्याला प्रोत्साहन मिळणे आवश्यक असले, तरी सध्याच्या आर्थिक परिस्थितीत अनावश्यक खर्च, भव्य उद्घाटने, सजावट, सत्कार समारंभ आणि इतर दिखाऊ कार्यक्रम टाळून महोत्सव साधेपणाने आयोजित केला जाणार का?

स्पर्धांवरील खर्च विद्यार्थ्यांच्या प्रत्यक्ष सहभागासाठी, क्रीडा साहित्य आणि आवश्यक सुविधांसाठी वापरला जाणार का? आर्थिक परिस्थितीचे भान ठेवून काटकसरीने आयोजन करण्याची भूमिका जिल्हा परिषद घेणार का?

शिक्षण विभागाने प्राधान्यक्रम स्पष्ट करावा!

एकाच कालावधीत PAT परीक्षा, CTET परीक्षा, अटल क्रीडा महोत्सव आणि राज्य शासनाच्या स्वतंत्र शालेय कला-क्रीडा स्पर्धा अशा अनेक बाबी समोर आहेत. विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ नये, शिक्षकांना स्वतःच्या परीक्षेची तयारी करण्यासाठी वेळ मिळावा आणि स्पर्धांचे आयोजनही योग्य पद्धतीने व्हावे, यासाठी जिल्हा परिषद शिक्षण विभागाने एकत्रित नियोजन करणे आवश्यक आहे.

शिक्षण विभागासमोर काही महत्त्वाचे प्रश्न…

१. PAT परीक्षेच्या कालावधीतच अटल क्रीडा महोत्सव आयोजित करण्याची आवश्यकता काय?

२. १३ डिसेंबरच्या CTET परीक्षेची तयारी करणाऱ्या शिक्षकांचा विचार करून स्पर्धांचे वेळापत्रक ठरवता आले नसते का?

३. शिक्षकांच्या सेवासुरक्षिततेशी संबंधित महत्त्वाच्या परीक्षेच्या काळात त्यांच्यावर अतिरिक्त आयोजनाची जबाबदारी टाकणे योग्य आहे का?

४. राज्य शासनाच्या स्वतंत्र शालेय कला व क्रीडा स्पर्धांचे गोंदिया जिल्ह्यात नियोजन का झाले नाही?

५. प्राथमिक गटासाठी कबड्डी व खो-खो स्पर्धा आयोजित करताना विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेचे कोणते निकष पाळले जाणार?

६. दुष्काळग्रस्त परिस्थितीत अटल महोत्सव साधेपणाने आणि काटकसरीने आयोजित होणार का?

७. विद्यार्थ्यांना खेळण्यासाठी बोलावले जाणार की पदाधिकाऱ्यांची लांबलचक भाषणे ऐकण्यासाठी तासन्तास बसवले जाणार?

शेवटी एवढाच प्रश्न…

क्रीडा महोत्सवाचा खरा केंद्रबिंदू विद्यार्थी असायला हवेत, पदाधिकारी किंवा भाषणे नव्हेत. विद्यार्थ्यांच्या विकासासाठी आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात त्यांचाच वेळ, आनंद आणि शारीरिक स्वास्थ्य याकडे दुर्लक्ष होता कामा नये. शिक्षकांच्या भविष्याचा प्रश्न, विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक हित, बालकांची सुरक्षितता आणि जिल्ह्याची आर्थिक परिस्थिती या सर्व बाबींचा विचार करूनच स्पर्धांचे आयोजन व्हायला हवे.

अटल क्रीडा महोत्सव खऱ्या अर्थाने विद्यार्थीकेंद्रित होणार की उद्घाटने, भाषणे, सत्कार आणि दिखाव्याच्या औपचारिकतेतच विद्यार्थ्यांचा वेळ जाणार? या प्रश्नाचे उत्तर आता जिल्हा परिषद शिक्षण विभागाने द्यावे, अशी अपेक्षा शिक्षकवर्गातून व्यक्त होत आहे.